Tuyuğ
Tuyuğ (Tuyuk)
Tuyuğ, uyak düzeni rübâi gibi olan ve aruzun yalnız fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün kalıbıyla yazılan, 4 dizelik bir nazım biçimidir. Birinci, ikinci ve dördüncü dizeleri uyaklı, üçüncü dizesi serbesttir (a a x a). Halk edebiyatında, onbirli kalıpla meydana getirilen mâni biçimindeki şiirlere de duyuğ denir.
Tuyuğ, yalnız Türk edebiyatında görülür. Halk edebiyatındaki mâni biçiminin karşılığı sayılabilir. Manide olduğu gibi tuyuğ da da ve genellikle cinaslı uyak kullanılır. Bu biçime daha çok Azeri ve Çağatay edebiyatlarında rastlanmaktadır. Edebiyatımızda en yok tuyuğ yazmış şair Kadı Burhaneddin'dir. Divanında 169 tuyuğ vardır,İvaz Paşzade Atayî, Nesimî ve Ali Şir Nevaî de tuyuğlarıyla tanınmıştır. Nesimî'nin tuyuğlarının çoğu musarra'dır. XVI. yüzyıldan sonra edebiyatımızda hemen hemen hiç tuyuğ yazılmamıştır. Kadı Burhaneddin’den bir örnek:
Dilberin işi itâb u nâz olur
Çeşmi câdû gamzesi gammaz olur
Ey gönül sabr et tahammül kıl ana
Yâra erişmek işi az az olur
Musarra' Tuyuğ
4 dizesi de uyaklı olan tuyuğdur. Nesimî'den örnek:
Alemi yüzün gül-istân eylemiş
Bülbülü ser-mest ü hayran eylemiş
Anberîn zülfün perişan eylemiş
Mâhım ebrinde pinhân eylemiş
Kaynak: DİLÇİN, Cem, Örneklerle Türk Şiir Bilgisi, 6. bs. Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, 2000.
|