Divan Edebiyatı 17.yy

[Hacker]

Şair: Nef'î
Türü: gazel
Başlık: Kâmet mi bu yâ fitne-i ber-pâ-yı kıyâmet
Şiir:
Kâmet mi bu yâ fitne-i ber-pâ-yı kıyâmet
Salınsa tutar ‘âlemi gavgâ-yı kıyâmet

Reftâr değil ‘âleme bir turfa belâdur
Seyr iden ider sanki temâşâ-yı kıyâmet

Dehre bu kadar velvele verince hırâmın
Sarsılsa n’ola zelzeleden cây-ı kıyamet

Olursa kıyâmetde kadin gibi dilâşûb
Cân ile ider halk-ı temennâ-yı kıyâmet

Dil-dâde-i kaddinde kalır mı dahi nâmûs
Hakk eylemesin kimseyi rüsvâ-yı kıyamet

Rüsvâ-yı dü kevn itdi beni ol kad ü kâmet
Şimdengeri ne bîm ü ne pervâ-yı kıyâmet

Nef’î gibi yok pâyına yüz sürmeğe çâre
Tutsam n’ola dâmânını ferdâ-yı kıyâmet



Açıklama: vezni: mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fa’ûlün

[Hacker]

Şair: Nef'î
Türü: gazel
Başlık: Çekdiğüm derdi ne hem-hâne ne hem-râh bilir
Şiir:
Çekdiğüm derdi ne hem-hâne ne hem-râh bilir
‘Âşıkım hâl-i dil-zârımı Allâh bilir

Dâd o zâlimden eğer böyle kalırsa nâzı
Ne figân-ı şeb ü ne âh-ı seher-gâh bilir

Söyleşilmez nigeh-i şûhu ‘aceb müstağnî
Ne zebân-ı dil ü ne şîve-i dil-hâh bilir

Gamzesi âteş-i sûzâna girer bir câdû
Ne dil-i şu’le-feşân ne alev-i âh bilir

Böyle dilber ne belâdır başına ey Nef’î
Her nigâhını kazâ âfet-i cân bilir



Açıklama: vezni: fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün

[Hacker]

Şair: Nef'î
Türü: rubai
Başlık: Ey dil hele ‘âlemde bir âdem yoğ imiş
Şiir:
Ey dil hele ‘âlemde bir âdem yoğ imiş
Var ise de ehl-i dile mahrem yoğ imiş
Gam çekme hakîkatde eğer ‘ârif isen
Farz eyle ki el’ân yine ‘âlem yoğ imiş



Açıklama: vezni: mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fe’ûl

[Hacker]

Nev\'îzade Atayî

Hayatı:
Yüzyılın önde gelen mesnevicilerindendir. Hamse sahibidir. Hamse'sinde yer alan Nefhatü'l-Ezhâr ile Sohbetü'l-Ebkâr didaktik, tasavvufî mesnevilerdir. Atâyî Nefhatü'l-Ezhâr'ı Nizâmî'nin Mahzenü'l-Esrâr’ını örnek alarak yazmıştır. Eserde, öğretici nitelikli ahlâki hikâyeler bulunmaktadır. Sanatçı, Sohbetü'l-Ebkâr'ı ise Molla Câmî'den etkilenerek yazmıştır. Sâkî-nâme ya da Âlem-nümâ içki ve içki meclisi gelenek ve görenekleri üzerine yazılmış bir mesnevi olup içerisinde İstanbul'a ait tasvirler bulunması bakımından dikkat çekicidir. Atâyî'nin Hamse'si içinde ayrıca Heft-Han ve Hüyetü'l-Efkâr mesnevileri bulunmaktadır. Heft-Han da tasavvufî hikâyelerden ibaret olup İstanbul'un tasvirine yer vermesi açısından önemlidir. Eser, Nizâmî'nin Sâkî-nâme'sinin mükemmel olmadığı ve ondan daha güzelinin yazılabileceği iddiasıyla kaleme alınmıştır.

Atâyî, mesnevilerinde tahkiye ve tasvirde başarılıdır. Yukarıda belirtildiği gibi sanatçı bazı mesnevilerinde özellikle İstanbul'la ilgili motiflere, yani mahallî renklere yer verir. Bu olumlu niteliklerinin yanı sıra Atâyî'nin mesnevi dili, genel olarak mesnevilerin alışılmış dillerine göre daha süslü ve daha ağırdır.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.

[Hacker]

Neşatî

Hayatı: "Sebk-i Hindî"nin bu yüzyılda yaşamış bir başka temsilcisi de Neşâtî'dir. Neşâtî'nin doğum tarihi bilinmemektedir. Ancak, yüzyılın ilk yarısında yaşadığı ve 1674 yılında öldüğü, kaynakların onun hakkında verdiği bilgiler arasındadır.

Neşâtî yüzyılın gazel ustalarındandır. Kaside de yazmış olmakla birlikte, esas ününü gazelleriyle kazanmıştır. Kasidelerinde Nef’î’nin etkisi görülür. Neşâtî tasavvuf terbiyesi almış olmasına rağmen şiirlerinde mutasavvıf ruhu görülmez. Şiirleri içten ve duygulu olup daha çok âşıkane tarzda yazılmıştır. Neşâtî divanında yer alan şiirlerin çoğu başkalarınınkine nazire olmakla birlikte bunlar sıradan nazireler olmayıp Neşâtî'ye özgü şiirler görünümündedir. Neşâtî, Sebk-i Hindî'nin öteki temsilcileri olan Nâ'ilî ve Fehîm'le birlikte Kâmî ve Nâzım gibi kendisinden sonra gelen bazı şairleri etkilemiş ve bu şairlere üstatlık etmiştir.

Eserleri: Dîvân, Hilye, Edirne Şehr-engîzi, Şerh-i Müşkilât-ı Urfî.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.


Şiirleri:
Zihî safa diyecek âlemin nesin gördük (Gazel)
Bî-safâ-yı aşk olup bî-derd-i yâr olmak da güç (Gazel)
Her gâh ki yâd-ı ruh-ı cânân iderin ben (Gazel)
Çeşmin mey-i işveyle mestâne değil mi yâ (Gazel)
Şevkiz ki dem-i bülbül-i şeydâdâ nihânız (Gazel)
Gitdin ammâ ki kodun hasret ile câm bile (Gazel)

[Hacker]

Şair: Neşatî
Türü: Gazel
Başlık: Zihî safa diyecek âlemin nesin gördük
Şiir:
Zihî safa diyecek âlemin nesin gördük
Sitemden özge dahî hem-demin nesin gördük

Humarı derd-i ser ü neşvesi bükâ-engiz
Bu bezm-gâhda câm-ı Cem'in nesün gördük

Nişân-ı tîr-i sitem olduğundan özge meğer
Derûn-i sinede dâğ-ı gamın nesin gördük

Hemîşe hâl-i ruhun dâmeniyle setr eyler
Biz ol dü zülf-i ham-ender-hamın nesin gördük

Neşâtiyâ keder-i keşf-i râzdan gayrı
Akan bu dîde-i terden demin nesin gördük



Açıklama: Mefâilün feilâtün mefâilün feilün

[Hacker]

Şair: Neşatî
Türü: Gazel
Başlık: Bî-safâ-yı aşk olup bî-derd-i yâr olmak da güç
Şiir:
Bî-safâ-yı aşk olup bî-derd-i yâr olmak da güç
Bir sitem-ger âfetin cevriyle zâr olmak da güç

Evc-i istiğnâda pervâz etmedikçe mürg-i dil
Pâybend-i aşk ile âşüf te-kâr olmak da güç

Bir nigâh-ı gamzeye takat getürmezken gönül
Günde bin tîr-i cefâya sîne-dâr olmak da güç

Va'de-i ferdasına gâhî ederdim i'timâd
Hayret-âlûd-i belâ-yi intizâr olmak da güç

Gerçi yok takat Neşâtî seyr-i dîdâr etmeğe
Gûşe-gîr-i hasret-i dîdâr-ı yâr olmak da güç



Açıklama: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

[Hacker]

Şair: Neşatî
Türü: Gazel
Başlık: Her gâh ki yâd-ı ruh-ı cânân iderin ben
Şiir:
Her gâh ki yâd-ı ruh-ı cânân iderin ben
Künc-i gamı bir demde gül-istân iderin ben

Bir dem mi geçer dîdelerim olmaya pür-hûn
Râz-ı dili bilmen nice pinhân iderin ben

Bu âteş-i hasret ki dil ü sînede vardır
Bir lâhzada bin âlemi sûzân iderin ben

Bu âh-ı pey-ender-pey eğer böyle kalursa
Bir gün feleğin cerhini viran iderin ben

Rağbet mi var erbâb-ı dile şimdi Neşâtî
Bî-hûde heman da'vi-i irfan iderin ben



Açıklama: Mef'ûlü meiaîlü mefâîlü faulün

[Hacker]

Şair: Neşatî
Türü: Gazel
Başlık: Çeşmin mey-i işveyle mestâne değil mi yâ
Şiir:
Çeşmin mey-i işveyle mestâne değil mi yâ
Kasd-ı niğeh-i inektin hep câne değil mi yâ

Olsa ne aceb âlem evzâına dil-beste
El-hak heme etvârın rindâne değil mi yâ

Olsam n'ola aşkınla rüsvâ-yı heme-âlem
Dil mest-i mahabbet cân dîvâne değil mi yâ

Ursa ne aceb kendin şem'-i ruhuna bî-bâk
Dil bezm-i mahabbetde pervane değil mi yâ

Gamzenden emîn olmak mümkin mi Neşâtî-veş
Hançer-be-kef-i fitne mestâne değil mi yâ



Açıklama: Mef'ûlü mefâîlün mef'ûlü mefâîlün

[Hacker]

Şair: Neşatî
Türü: Gazel
Başlık: Şevkiz ki dem-i bülbül-i şeydâdâ nihânız
Şiir:
Şevkiz ki dem-i bülbül-i şeydâdâ nihânız
Hûnuz ki dil-i gonce-i hamrâda nihânız

Biz cism-i nizâr üzre döküp dâne-i eski
Çun rîşte-i cân gevher-i ma'nâda nihânız

Olsak n'ola bî-nâm ü nişan şöhre-i âlem
Biz dil gibi bir turfe muammada nihânız

Mahrem yine her hâlimize bâd-ı sabâdır
Dâim şiken-i zülf-i dil-ârâda nihânız

Hem gül gibi rengînî-i ma'nâ île zahir
Hem neş'e gibi hâlet-i sahbâda nihânız

Geh hâme gibi şekve-tırâz-ı gam-ı aşkız
Geh nâle gibi hâme-i şekvada nihânız

Etdik o kadar ref'-i taayyün ki Neşâtî
Âyîne-i pür-tâb-i mücellâda nihânız



Açıklama: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü faulün