Divan Edebiyatı 17.yy

[Hacker]

Cevrî

Hayatı: Mevlevî şairlerden olan Cevrî 17. yüzyılın ilk yarısında yaşamıştır. Çok yönlü bir şair olup daha çok hattatlığıyla ün kazanmıştır. Sanatçı, Mevlâna'ya bağlılığı ile tanınır.

Cevrî'nin Dîvân 'ı hacimli olup, Dîvân'da bulunan kaside ve gazellerde Nef’î'nin etkisi görülür. Ancak, şairlik yeteneği sınırlı olan Cevrî'nin kaside ve gazelleri Nef’î'ninkilere göre daha gösterişsiz, daha az ahenklidir. Dili ağır olup, zincirleme tamlamaları sık kullanmıştır.

Eserleri: Dîvân, Selim-nâme, Hilye-i Çihâr-Yâr-ı Güzin, Hall-i Tahkikat, Aynü'l-Füyûz (Yusuf Sîneçâk'ın Cezîre-i Mesnevi adlı eserinin şerhidir), Melhame, Nazm-ı Niyâz.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.


Şiirleri: Biz ki hâl-i dili bin derd ile izhâr iderüz (gazel)

[Hacker]

Şair: Cevrî
Türü: gazel
Başlık: Biz ki hâl-i dili bin derd ile izhâr iderüz
Şiir:
Biz ki hâl-i dili bin derd ile izhâr iderüz
Gamzeni muztarib ü çeşmüni bîmâr iderüz

Söyledürse bize efsâne-i dilden gamzen
Çeşm-i mestâne-i pür-hâbunı bîdâr iderüz

Çeşm-i mestünle olan zevkümüzi bildürsek
Zühdi sâgar-be-kef-i kûçe-i hammâr iderüz

Eylesek keş-me-keş-i turra-i pür-tâbunı yâd
Aklı teb-lerze-i sevdâya giriftâr iderüz

Neşve-i mesti-i câm-ı lebüni nakl itsek
Aşkı hem-meşreb-i uşşâk-ı heves-kâr iderüz

Bizi eylerse gubâr-ı hat-ı la'lün hayrân
Cür'a-dân-ı kadehi mehzen-i esrâr iderüz

Dil-i Cevrî gibi itsek heves-i bezm-i cünûn
Bâdemüz hikmet ü sâkîmüzi hüş-yâr iderüz


Açıklama: ''Anlamı'':

1- Biz, gönlün halini bin dert ile göstererek, gamzeni kederli, gözünü hasta ederiz.

2- Gamzen bize gönlün efsanesinden söz ettirirse, uykuyla dolu sarhoş gözünü uyutmayız.

3- Sarhoş gözünle olan zevkimizi bildirirsek, zahidi elde kadeh meyhanecinin sokağına (düşürürüz).

4- Kıvrım kıvrım kâkülünün çekişmesini (karışıklığını)anarsak; aklı sevda sıtmasının titremesine uğratırız.

5- Dudağının kadehinin (verdiği) sarhoşluğun neşesini anlatsak; aşkı, hevesli âşıkların rkadaşı yaparız.

6- Kırmızı (dudağının) tüylerinin tozu bizi hayran ederse, kadehin dibinde kalan şarap artıklarının döküldüğü kabı, sırların mahzeni yaparız.

7- Cevrî'nin gönlü gibi, delilik meclisine heves etsek, şarabımızı hikmet ve sakimizi de akıllı(bir kişi) yaparız.


''Vezni'': fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilâtün fe'ilün

[Hacker]

Fehîm
Hayatı: Yüzyılın ilk yarısında yaşamıştır. Fehîm-i Kadîm olarak da tanınır. Böyle tanınmasının nedeni bir yüzyıl sonra yaşamış olan Fehîm'le kanştırılmaması içindir. Küçük yaşında iken İran şiirine merak saran Fehîm, İranlı şair Şirazlı Urfî'yi beğenerek onun etkisinde kalmış, hatta şiirlerinde kendinden "Urfî-yi Rum" diye söz etmiştir.

Tanzimat dönemi Divan şiiri yanlısı şairlerin gazel vadisinde en beğendikleri ve nazire yazdıkları iki şairden biri Fehîm, diğeri ise Nâ'ilî'dir.

Eserleri: Dîvân,Şehr-engîz, Evliya Çelebi, Fehîm'in Figan-nâme adlı eserinin varlığından söz ederse de anılan eserin şairin divanında bulunan bir kasidesi olduğu sanılmaktadır.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.


Şiirleri: Bir hayât için kazâ bilmem ne sâz eyler bana (gazel)

[Hacker]

Şair: Fehîm
Türü: gazel
Başlık: Bir hayât için kazâ bilmem ne sâz eyler bana
Şiir:
Bir hayât için kazâ bilmem ne sâz eyler bana
Ben şehîd-i gamzeyim Îsâ niyâz eyler bana

Bî-tekellüf merhem-i halvet-serâ-yı gamzeyim
Çeşm-i şûh-ı dilberân ifşâ-yı râz eyler bana

Seng-i mi’yâr-ı cünûnum ben ki sarrâf-ı hıred
Akl ile bin türlü vaz’-ı imtiyâz eyler bana

Şâh-ı istiğnâ sipâhım ben Fehîmâ çerh-i dûn
Havf ile bir türlü arz-ı dilnüvâz eyler bana



Açıklama: vezni: fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilâtün fâ’ilün

[Hacker]

Nailî

Hayatı: 17. yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan Nâ'ilî, Nâ'ilî-i Kadîm diye de tanınır. Hayatı hakkında bilinenler azdır. İstanbullu'dur. Katiplik yapmış, ömrünün son yıllarını doğup büyüdüğü İstanbul'dan uzakta, sürgüne gönderildiği Edirne'de sıkıntı içinde geçirmiştir. Ölümünden kısa bir süre önce İstanbul'a dönen Nâ'ilî 1666 yılında İstanbul'da ölmüştür. Şiirlerinden, iyi yetişmiş, kültürlü, olgun bir kişi olduğu anlaşılmaktadır. Nâ'ilî, tasavvufun etkisinde kalmış, Halvetiye tarikatına girmiştir.

Nâ'ilî 17. yüzyılın gazel ustalarındandır. Kendisinden söz eden bütün kaynaklar, onun şiirde yeni bir çığır açtığı görüşünde birleşirler. Nâ'ilî, Neşâtî'yle birlikte "Sebk-i Hindî"nin edebiyatımızdaki en başarılı temsilcisi olarak tanınır. "Sebk-i Hindî" şiirinde görülen anlam derinliği, hayal genişliği dilde yabancı kelime ve uzun tamlama kullanımı Nâ'ilî'nin şiirlerinin de başlıca özelliklerindendir. Ufak tefek, zayıf, hastalıklı bir insan olması, mesleğinde ilerleyememesi ve şairliğiyle kendisine rahat bir geçim sağlayamaması yüzünden şiirlerinde karamsar bir ruh hali sezilir. Karamsar duyguların, ıztırabın anlatımı belirttiğimiz bu nedenlerden dolayı kişiliğine uygun düştüğü gibi "Sebk-i Hindî"nin de başlıca özelliklerindendir. Nâ'ilî, ruhundaki bu kötümserliği, tasavvufun mistik huzuru içerisinde eriterek şiirlerinde vermeye çalışmıştır. Nâ'ilî'nin şiirlerine konu olan aşk, çoğunlukla ilahî aşktır. Sanatçı tasavvufu daha çok gazellerinde ve müseddeslerinde işlemiştir. Şiirlerinde ilahi aşkı işlemesi nedeniyle tasavvufa düşkünlüğü görülmekle birlikte Nâ'ilî, kendisinin de şiirlerinde belirttiğine göre dünyayla olan bağını kesememiş, dolayısıyla gerçek bir mutasavvıf olamamıştır. Nâ'ilî bu durumdan şiirlerinde yakınır.

Daha sonraki yüzyıllarda da etkisini sürdüren Nâ'ilî, Tanzimat Dönemi'nde de divan edebiyatı geleneğini sürdüren Leskofçalı Galip, Yenişehirli Avnî ve Arif Hikmet üzerinde etkili olmuştur.

Bilinen tek eseri Dîvân’ıdır.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.


Şiirleri:
Şarâb-ı nâb götürdükçe nîm-i hâb sana (gazel)
Hevâ-yi aşka uyup kuy-ı yâre dek gideriz (gazel)
Dil-i zârı haste kıldı ne yaman nezâredir bu (gazel)
Hikmet ki derd-i aşkı îlâc-ı dil eylemiş (gazel)

[Hacker]

Şair: Nailî
Türü: gazel
Başlık: Şarâb-ı nâb götürdükçe nîm-i hâb sana
Şiir:
Şarâb-ı nâb götürdükçe nîm-i hâb sana
Tutar elinde kadeh mâh ü âftâb sana
Cihanı etmeğe bir lahzada harâb sana
Yeter o nergis-i mahmur ü nîm-i hâb sana
Hazer gururdan ey âftâb-ı behçet kim
Zaman ola gele her zerreden hicâb sana
Yeter harâbi-yi rindâna bir nigeh sâkî
Giran gelürse eğer câm-ı pür şarâb sana
Düşerdi manzara-i çârtâk-ı nahvetten
Bu hüsn ile nazar etseydi âftâb sana
Nedir bu feyz-i sirayet ki sakiyâ vermiş
Lebin şarâba letafet şarâb nâb sana
Selâm-ı Nâili-yî zârdan mı incindin
Nedendir ey ham-ı ebru bu ü tâb sana



Açıklama: Vezni: mefâ’ilün fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün

[Hacker]

Şair: Nailî
Türü: gazel
Başlık: Hevâ-yi aşka uyup kuy-ı yâre dek gideriz
Şiir:
Hevâ-yi aşka uyup kuy-ı yâre dek gideriz
Nesîm-i subha refîkız bahâra dek gideriz
Pelâspâre-i rindi bedûş kâse be kef
Zekât-ı mey verilir bir diyara dek gideriz
Verip tezelzül-i Mansûr-ı sâk-ı arşa tamam
Huda Hudâ diyerek pây-ı dârâ dek gideriz
Ederse kand-i lebin, hâtır-ı mezâka hutûr
Diyâr-ı Mısr'a değil Kandehâr’a dek gideriz
Tarîk-i fâkta hemkefş olup Senâî’ye
Cenâb-î külhâni-i Lâyhâr’e dek gideriz
Felek girerse Kef-i Nâilî'ye dâmânın
Seninle mahkeme-î gîrdgâre dek gideriz



Açıklama: Vezni: mefâ’ilün fe’ilâtün mefâ’ilün fe’ilün

[Hacker]

Şair: Nailî
Türü: gazel
Başlık: Dil-i zârı haste kıldı ne yaman nezâredir bu
Şiir:
Dil-i zârı haste kıldı ne yaman nezâredir bu
Şeb-i gemda koydu hâlin ne siyeh sitâredir bu
Açılub gül-i terinden mey içerdi sâgaından
Ele al ki hançerinden dil-i pare paredir bu
O periyi âh-i şeb-gîr ede câmehâba teshîr
Olunur mu lûtfu ta’bîr ne hoş istiharedir bu
Felekâ dokuz sefînen gümeder habâbveş dil
Hazer eyle cünbişinden yem-i bikenâredir bu
Der imiş görüp ol âfet bu tahammülüm cefâya
Dil-i Nâilî değildir kopa seng-i hâredir bu

[Hacker]

Şair: Nailî
Türü: gazel
Başlık: Hikmet ki derd-i aşkı îlâc-ı dil eylemiş
Şiir:
Hikmet ki derd-i aşkı îlâc-ı dil eylemiş
Kâfûr-u hüsnü şûle mizâc-ı dil eylemiş

Sermâye-dâd-ı kâle-fürûşân-ı hüsn ü nâz
Bâzâr-ı aşkı germ-i revâc-ı dil eylemiş

Mînâdan olsa tâk ü revâkı aceb midir
Gerdûn ki bunca kesr-i zücâc-ı dil eylemiş

Reşk âgeh-i sun' cevherî-i kârgâh-ı aşk
Ol dürr-ü pâki zîver-i tâc ü dil eylemiş

Ey Nâilî fürûğdih-i âlem-i vücûd
Kandîl-i âfitâbı sirâc-ı dil eylemiş




Açıklama: vezni: mef’ûlü fâ’ilâtü mefâ’îlü fâ’ilün

Gazelin alındığı kaynak: (Dîvân-ı Nâilî, Bulak Matbaası, H.1253, sf: 49)

[Hacker]

Nedîm-i Kadîm

Hayatı: İsim benzerliği nedeniyle bir asır sonra yaşamış olan Lâle Devri'nin ünlü şairi Nedîm'le karıştırılmış, kimi şiirleri de Nedîm'e mal edilmiştir. Diğer Nedim'den ayırmak için Nedîm-i Kadîm adıyla tanınır. Lâle Devri şairi Nedîm Dîvânı’nın bir baskısını hazırlayan Halil Nihat Boztepe, divanın sonundaki lugatçenin "n" harfi altında Nedîm-i Kadîm'in Dîvânçe'sini de yayımlamıştır. Başka bir deyişle Dîvânı ile Divançe aynı eser içerisinde, bir arada bulunmaktadır.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.


Şiirleri: Derdin nedir gönül, sana bir hâlet olmasın (gazel)