Divan Edebiyatı 18.yy

[Hacker]

Nedim

Hayatı: Asıl adı Ahmed olan Nedîm’in doğum tarihi tam olarak bilinmemektedir ancak 1681’de doğduğu tahmin edilmektedir. İstabulludur; Beşiktaş’a yakın Tekerlek Mustafa Çelebi Mahallesi’nde evi vardır, Ümmügülsüm Hanım ile evlidir. Annesi Saliha Hatun tarafından soyu Fatih Sultan Mehmed dönemine kadar ulaşmaktadır. Babası kadılıklarda bulunmuş Mehmed Efendi, dedesi Sultan İbrahim devri (1640-1648) kazaskerlerinden Merzifonlu Muslihüddin Efendi’dir.

Ahmed Nedîm kültürlü bir aileden gelmiştir. İyi bir öğrenim görmüş, döneminin klasik ilimlerini Arapça ve Farsçayı bu dillerde şiir yazacak iyi öğrenmiştir. Tahsilini bitirdikten sonra hariç medresesi müderrisliğini elde etmiştir.

Lâle Devri olarak anılan kültür, sanat, eğlence hayatının ve imar faaliyetlerinin zirveye ulaştığı dönemin başlangıcıdır. Damat İbrahim Paşa’nın hemen her faaliyeti Nedim’in dikkatini çekmektedir. Şair kıta ve kasideler sunarak hamisine bağlılığını açıklamaktadır. Nedim, Damat İbrahim Paşa’nın oluşturduğu tercüme heyetlerinde yer alır.

Tahsil hayatının bitmesiyle hariç medresesi müderrisliğine tayin edilen Nedim, daha sonra Mahmud Paşa Mahkemesi naipliğine getirilir. Müderrislikte çok çabuk ilerler. Molla Kırımî Medresesi’nde, Nişancı Paşa-yı Atik Medresesi Müderrisliği’ne yükselir. 1730’da Sekban Ali Paşa Medresesi müderrisi iken Patrona Halil İsyanı çıkar.

İsyan sırasında Nedim’in akıbetinin ne olduğu hususunda değişik bilgiler vardır. Güvenilir biyografi müelliflerinden Müstakim-zâde Süleyman Sadedin, Nedim’in isyan sırasında korkudan evinin damından düşerek olduğunu söylemektedir. Şairin terekesine dair hüccet 15 Rebiülahir 1143/28 Ekim 1730 tarihinde düzenlendiğine göre, şair bu tarihten ölmüştür. Kabri Üsküdar’da Selimiye civarındaki Miskinler Mezarlığı’ndadır. Bir zamanlar mezar şahidesinde kendisine ait
Ey Nedîm ey bülbül-i şeydâ niçün hâmûşsun
Sende evvel çok nevâlar güft ü gûlar var idi
Mısraları yer alırmış.


Şiirleri:
Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana (Gazel)
Ben kimseye açılmaz idim dâmenin olsam (Gazel)
Sinede evvel ne muhrik arzular vâr idi (Gazel)
Murâdın anlarız ol gamzenin iz'ânımız vardır (Gazel)
Tahammül mülküni yıkdın Hulâgû Hân mısın kâfir (Gazel)
Mest-i nâzım kim büyütdü böyle bî-pervâ seni (Gazel)
Ey kaşı yâ yüzün beri dönmez misin dahi (Gazel)
Bir safa bahşedelim gel şu dil-i nâ-şâda (Şarkı)
Sevdiğim cânım yolunda hâke yek-sân olduğum (Şarkı)
Sinemi deldi bugün bir âfeti çâr-pâreli (Şarkı)
Zâhirde egerçi cümleden ednâyız (rubai)
O tıflı gör ne kıyâmet nigâr olur giderek (gazel)
O sîm-endâmı aldık halka-i âgûşa bir kerre (gazel)
Esdikçe bâd-ı subh perîşânsın ey gönül (gazel)
Der vasf-ı Sa’d-âbâd ve İstanbul Der-Zımn-ı Medh-i İbrahîm Paşa (kaside)
Bir söz dedi cânân ki kerâmet var içinde (gazel)

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Gazel
Başlık: Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana
Şiir:
Haddeden geçmiş nezâket yâl ü bâl olmuş sana
Mey süzülmüş şîşeden ruhsâr-ı âl olmuş sana

Bûy-i gül taktîr olunmuş nâzın işlenmiş ucu
Biri olmuş hoy birisi dest-mâl olmuş sana

Sihr ü efsûn ile dolmuşdur derûnun ey kalem
Zülfü Hârût'un demek mümkin ki nâl olmuş sana

Şöyle gird olmuş Fireng-istân birikmiş bir yere
Sonra gelmiş gûşe-i ebruda hâl olmuş sana

Ol büt-i tersâ sana mey nûş eder misin demiş
El-amân ey dil ne müşkil-ter suâl olmuş sana

Sen ne câmın mestisin âyâ kimin hayrânısın
Kendin aldırdın gönül n'oldun ne hâl olmuş sana

Leblerin mecrûh olur dendân-ı sîn-i bûseden
Lâ'lin öpdürmek bu haletle muhâl olmuş sana

Yok bu şehr içre senin vasfettiğin dilber Nedîm
Bir perî-sûret görünmüş bir hayâl olmuş sana



Açıklama: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Gazel
Başlık: Ben kimseye açılmaz idim dâmenin olsam
Şiir:
Ben kimseye açılmaz idim dâmenin olsam
Kim görür idi sineni pîrâhenin olsam

Dâim arayan bulsa civanım seni bende
Bir gönce gül olsan da senin gül-şenin olsam

Destîde kadehde doyamam görmeğe bari
Ey gevher-i şeffaf senin mahzenin olsam

Döğülmeğe söğülmeğe koğulmaya billâh
Hep kaailim amma ki efendim senin olsam

Şem olmaz isem bezmine bu sûz ile bârî
Der-gâhına bir meş'ale-i rûşenin olsam

Çeşmânının öğrensem o kâfirce nigâhın
Bir lâhza Nedîm-i nigeh-i pür-fenin olsam



Açıklama: Mef'ûlü mefâîlü mefâîlü faulün

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Gazel
Başlık: Sinede evvel ne muhrik arzular vâr idi
Şiir:
Sinede evvel ne muhrik arzular vâr idi
Lebde ser-keş ahlar ateşli hûlar vâr idi

Böyle bî-hâlet değildi gördüğüm sahrâ-yı aşk
Anda mecnûn bîdler dîvâne cûlar vâr idi

Ben bugün bir nev-bahâr-ı hüsn ü ân seyreyledim
Tarf-ı destânnda sünbül gibi mûlar vâr idi

Sen yine bir nev-niyâz âşık mı peyda eyledin
Kuyuna yer yer dökülmüş âb-ı rûlar vâr idi

Ey Nedim ey bülbül-i şeydâ niçün hâmûşsun
Sende evvel çok nevalar güf t ü gûlar vâr idi



Açıklama: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Gazel
Başlık: Murâdın anlarız ol gamzenin iz'ânımız vardır
Şiir:
Murâdın anlarız ol gamzenin iz'ânımız vardır
Beli söz bilmeziz ammâ biraz irfânımız vardır

O şuhun sunduğu peymâneyi reddetmeziz elbet
Anınla böylece ahd etmişiz peymânımız vardır

Münâsibdir sana ey tıfl-ı nâzım hüccetin al gel
Beşiktaş'a yakın bir hâne-i viranımız vardır

Elin koy sîne-i billura rahm et âşıka zira
Beyaz üzre bizim de pençe bir fermanımız vardır

Güzel sevmekte zâhid müşkilin var ise bizden sor
Bizim ol fende çok tahkikimiz itkaanımız vardır

Kocup her şeb miyânın canına can katmada ağyar
Behey zâlim sen insaf et bizim de canımız vardır

Sıkılma bezme gel bî-gâne yok da'vetlimiz ancak
Nedîmâ bendeniz var bir dahî sultânımız vardır



Açıklama: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Gazel
Başlık: Tahammül mülküni yıkdın Hulâgû Hân mısın kâfir
Şiir:
Tahammül mülküni yıkdın Hulâgû Hân mısın kâfir
Aman dünyâyı yakdın âteş-i sûzân mısın kâfir

Kızoğlan nâzı nâzın şeh-levend âvâzı âvâzm
Belâsın ben de bilmem kız mısın oğlan mısın kâfir

Ne ma'nâ gösterir dûşundaki ol âteşin atlas
Ki ya'ni şu'Ie-i cân-sûz-i hüsn ü ân mısın kâfir

Nedir bu gizli gizli ahlar çâk-i girîbânlar
Aceb bir şuha sen de âşık-ı nâlân mısın kâfir

Sana kimisi canım kimi cânânım deyu söyler
Nesin sen doğru söyle cân mısın cânân mısın kâfir

Şarâb-ı âteşinin keyfi rûyun şu'lelendirmiş
Bu haletle çerâğ-ı meclis-i mestân mısın kâfir

Niçin sık sık bakarsın böyle mir'ât-i mücellâya
Meğer sen dahi kendi hüsnüne hayran mısın kâfir

Nedîm-i zarı bir kâfir esir etmiş işitmişdim
Sen ol cellâd-ı dîn ol düşmen-i îmân mısın kâfir



Açıklama: Mefâîlün mefâîlün mefâîlün mefâîlün

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Gazel
Başlık: Mest-i nâzım kim büyütdü böyle bî-pervâ seni
Şiir:
Mest-i nâzım kim büyütdü böyle bî-pervâ seni
Kim yetiştirdi bu güne servden bâlâ seni

Bûydan hoş rengden pâkizedir nâzik tenin
Beslemiş koynunda gûyâ kim gül-i ra'nâ seni

Güllü dîbâ giydin amma korkarım âzâr eder
Nazeninim sâye-i hâr-ı gül-i dîbâ seni

Bir elinde gül bir elde câm geldin sâkiyâ
Kangısın alsam gülü yâhud ki camı yâ seni

Sandım olmuş ceste bir fevvâre-i âb-ı hayât
Böyle gösterdi bana ol kadd-i müstesna seni

Sâf iken âyîne-i endamdan sinem diriğ
Almadım bir kerrecik âguuşa ser-tâ-pâ seni

Ben dedikçe böyle kim kıldı Nedim'i nâ-tüvân
Gösterir engüşt ile meclisdeki mînâ seni



Açıklama: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Gazel
Başlık: Ey kaşı yâ yüzün beri dönmez misin dahi
Şiir:
Ey kaşı yâ yüzün beri dönmez misin dahi
Ey gurre-i ümîd görünmez misin dahi

Billâh ne saht âteş imişsin gönül meğer
Gark oldun eşk-i hûna söyünmez misin dahi

Kani o gîceler o tarablar teraneler
Ey def anıb o zevki döğünmez misin dahi

Kâfir kızı tükenmedi mi mâtem-i peder
Sâgâr çekib kızılca sürünmez misin dahi

Dil-berle maceranı yeter sakladın Nedîm
Nakl eyleyib biraz da öğünmez misin dahi



Açıklama: Mef'ûlü fâilâtü mefâîlü fâilün

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Şarkı
Başlık: Bir safa bahşedelim gel şu dil-i nâ-şâda
Şiir:
Bir safa bahşedelim gel şu dil-i nâ-şâda
Gidelim serv-i revnım yürü Sa'd-âbâd'a
İşte üç çifte kayık iskelede âmâde
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a

Gülelim oynayalım kâm alalım dünyâdan
Mâ'-i Tesnîm içelim Çeşme-1 Nev-peydâdan
Görelim âb-ı hayât akdığın ejderhâdan
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a

Geh varub havz kenarında bırâmân olalım
Geh gelüb Kasr-ı Cinân seyrine hayran olalım
Gâh şarki okuyub gah gazel-hân olahm
Gidelim serv-i revânım yürüt Sa'd-âbâd'a

tzn alub Cum'a namazına deyû mâderden
Bir gün uğrulayahm çerh-i sitem-perverden
Dolaşub iskeleye doğru nihân yollardan
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a

Bir sen ü bir ben ü bir murib-i pâkîze-edâ
İznin olursa eğer bir de Nedîm-i şeydâ
Gayrı yârânı bugünlük edib ey şuh feda
Gidelim serv-i revânım yürü Sa'd-âbâd'a



Açıklama: Feilâtün feilâtün feilâtün feilün

[Hacker]

Şair: Nedim
Türü: Şarkı
Başlık: Sevdiğim cânım yolunda hâke yek-sân olduğum
Şiir:
Sevdiğim cânım yolunda hâke yek-sân olduğum
Îddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum
Ey benim aşkında bülbül gibi nâlân olduğum
Îddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Cümle yârân sana uşşaak olduğun bilmez misin
Cümlenin taakatleri taak olduğun bilmez misin
Şimdi âlem sana müştaak olduğun bilmez misin
îddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Gâhi Feyz-âbâd'a doğru azm edib eyle safa
Âsaf-âbâd'a gelüb gâhi salın ey meh-likaa
Gel hele gör sahn-ı Sa'd-âbâd'a hiç olmaz bahâ
Îddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Kapladub gül-penbe şalı ferve-i semmûruna
Ol siyeh zülfü döküb ol sîne-i billuruna
Itr-ı şâhîler sürüb ol gerden-i kâfuruna
Îddir çık nâz ile seyrâna kurbân olduğum

Sen açıl gül gibi zâr ile hezâr olsun Nedim
Bend bend olsun ham-ı zülfün şikâr olsun
Nedîm Sen salın cânâ yolunda hâk-sâr olsun
Nedîm îddir çık nâz ile seyrâna kurban olduğum



Açıklama: Fâilâtün fâilâtün fâilâtün fâilün