Divan Edebiyatı 18.yy

[Hacker]

Enderunlu Fâzıl

Hayatı: Akka'da doğmuş, İstanbul'a getirilerek enderunda yetiştirilmiştir. Asıl adı Hüseyin'dir. Saray okulu olan enderunda çok iyi bir öğrenim görerek yetişen Fâzıl, zevk ve eğlenceye aşırı düşkünlüğü, çapkınlığı yü¬zünden bir süre sonra saraydan çıkarılmıştır. Bundan sonra kendini kapıp koyuveren şair 12 yıl kadar derbeder bir hayat yaşamış, sonunda bu du¬rumunu anlatan kasideleriyle dönemin padişahı III. Selim'in dikkatini çekmeyi başarmış ve kendisine Rodos'taki vakıfların idaresiyle ilgili bir görev verilmiştir. Ardından görevli olarak Halep ve Erzurum'da bulunmuştur. Şiirlerinde hemen daima kendi hayatını anlatan şair, Erzurum ve çevresinde başından geçenleri iki kasidesinde dile getirmiştir. Ömrünün daha sonraki günlerini de sıkıntılı ve maceralı geçiren Fâzıl, 1810 yılında İstanbul'da ölmüştür.

Bu düzensiz, sıkıntılı ve maceralı hayatına rağmen Fâzıl, Divan şiirinin bol eser veren şairlerindendir. Oldukça hacimli divanının yanında edebiyatımızda asıl iz bırakan eserleri mesnevileridir.

Enderunlu Fâzıl'ın edebi kişiliğinin önemli yanlarından biri, hemen bütün eserlerinde çevrede gördüklerini ve yaşadıklarını anlatmış olmasıdır. 18. yüzyılda Nâbî, Nedîm ve Galip etki¬si altında kalan ancak, onlar gibi varlık gösteremeyen şairlerin bazıları yaşanılan hayata ve topluma yönelik edebî geleneği izleme yoluna gitmişlerdir. Fakat bunlar, özellikle Nedîm ve Sabit gibi ustalarla başarılı bir biçimde hayata ve çevreye yönelen edebi geleneği bozarak, dili sade, anlaşılır ancak, sıradan ve laubali şiir örnekleri vermişlerdir. Fâzıl bunlardan biridir. Onun, Divan şiiri teknik ve estetiğine bağlı kalarak şiirde mahallîleşme yolunu izlediği hemen bütün şiirlerinde açıkça görülür. Ancak, gerek anlatım, gerekse muhteva bakımından söz konusu bu şiirlerinde zevk düşkünlüğünü yansıtan laubalilik ve basitlik göze çarpar. Kısacası o, mahallîleşme akımının başarısız bir izleyicisidir. Fâzıl'dan sonra kısa bir süre daha devam eden bu zevk düşkünlüğü klasisizme dönüş şeklinde bir tepki hareketi doğurarak sona erer. Fâzıl'ın edebi bakımdan en olgun eserinin Dîvân'ı olduğu söylenebilir.


Eserleri: Dîvân, Defter-i ‘Aşk, Hûbân-nâme, Zenân-nâme, Çengi-nâme


Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.

[Hacker]

Fıtnat

Hayatı: Râgıb, Haşmet ve Fıtnat üçlüsünün üçüncü şairi Fıtnat Hanım'dır. Dönemin ünlü âlimlerinden Şeyhülislâm Esat Efendi'nin kızıdır. Nüktedan ve hazırcevaptır. Arapça ve Farsçayı iyi bilen bir şairdir. Şiirleri kadın şair olarak farklılık göstermez, geleneğe sadık kalmıştır.

Eseri: Dîvân.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.

[Hacker]

Haşmet

Hayatı: İstanbul'da doğmuş, Râgıp Paşa'nın yakınlığını kazanarak onun tarafından korunmuştur. Nâbî tarzında yazmış olmakla birlikte Nedim'den etkilendiği şiirleri de vardır. Haşmet hiciv ve hezl yani taşlama ve alay yollu yazdığı şiirlerle ün kazanmış bir sanatçıdır. Koca Râgıp Paşa ve Fıtnat Hanım'a yazdığı latifeleri ünlüdür

Eserleri: Dîvân, Kaside-i Bürde Şerhi, Sûr-nâme, Kaside-i Münferice Şerhi, Hâb-nâme, Şehâdet-nâme, Senedü'ş-Şu'arâ

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.


Şiirleri: Ahû revişim kıymetini bilmeze gelmez (gazel)

[Hacker]

Şair: Haşmet
Türü: gazel
Başlık: Ahû revişim kıymetini bilmeze gelmez
Şiir:
Ahû revişim kıymetini bilmeze gelmez
Gelmez deme ol şûh bize gelmeze gelmez
Mâdâm lebi pestil ü çeşmi ola bâdâm
Gelse o perî bezm-i meye bî-meze gelmez
Perkâr sıfât devredemem deşt-i talebde
Pây-i emelim istediğim merkeze gelmez
Tenhâca ehibbâsı ile itmeğe işret
Göksu’ya gider göz göre hiç körfezi gelmez
Haşmet gibi herkes olamaz saydına kâdir
Âhû revişim kıymetini bilmeze gelmez



Açıklama: vezni: mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fa’ûlün

[Hacker]

Koca Ragıb Paşa
Hayatı: Koca Râgıb Paşa 1699'da İstanbul'da doğmuştur. Babası Defterhane katiplerindendir. İyi bir medrese eğitimi görmüştür. Bilgin ve şair yaratılışlıdır. Medrese tahsilini bitirdikten sonra babası gibi defterhane katibi olmuştur. Derece derece ilerlemiş, İstanbul'da ve taşrada çeşitli görevler aldıktan sonra sadrazamlığa kadar yükselmiştir. Sanatçı III. Osman ve III. Mustafa dönemlerinde yaşamıştır. Özellikle III. Mustafa ile iyi ilişkileri vardır. III. Mustafa'nın kız kardeşiyle evlenmiştir. 1763'te ölmüştür.

Râgıp Paşa, başarılı bir devlet adamı ve devrinin önde gelen bilgin kişilerinden olmasının yanı sıra, Nedîm ve Şeyh Gâlib’den sonra 18. yüzyılın en önde gelen şairidir. Bilim çalışmalarını desteklemiş ve kütüphane kurdurmuş olması, hattatlığı, kitaba, okumaya düşkünlüğü onun kültür adamı olduğunun göstergesidir. 18. yüzyılda Nâbî'nin açmış olduğu hikemi şiir tarzını devam ettiren en önemli şairdir. Nâbî yolunda yürümekle birlikte kendine özgü bîr üslûp yaratabilmiştir. Şiirleri didaktik ve ahlâkî içeriklidir. Eserleri lirik edalı değildir. Halk arasında Râgıp Paşa’nın ününü sağlayan mısra-ı berceste örneği olan dizeleridir. Bu dizeler halk arasında atasözleri gibi dilden dile dolaşmıştır.

Eserleri: Dîvân, Münşeât, Tahkîk ve Tevfîk, Aruz Risâlesi, Mecmua-i Ragıb, Sefînetü’r-Râgıb.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.


Şiirleri:
Revnak olmaz suhane hüsn-i edâdan gayri (gazel)
Kime cem'iyvet-i esbâb-ı serâser bulamaz (gazel)

[Hacker]

Şair: Koca Ragıb Paşa
Türü: gazel
Başlık: Revnak olmaz suhane hüsn-i edâdan gayri
Şiir:
Revnak olmaz suhane hüsn-i edâdan gayri
Var mı seng-i güherin farkı safadan gayri

Turfa dükkân-ı hikemdir şu kühen tâk-ı felek
Ne ararsan bulunur derde devadan gayri

Garaz-ı hakka isâbet nicedir sabreyle
Var mı bir doğru gider tîr hatâdan gayri

Bilsek ağyâre nedir minneti bari o büt’ün
Görmedik biz hele bir neşe cefâdan gayri

Nice bin yıldır adı atlas-ı gerdûn çarkın
Nesi var bir giyecek köhne kâbâdan gayri

Yine hemcinsi eder âdeme Râgıb hasedi
Reşk eder mi sana kimse vüzerâdan gayri



Açıklama: gazel: fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün

[Hacker]

Şair: Koca Ragıb Paşa
Türü: gazel
Başlık: Kime cem'iyvet-i esbâb-ı serâser bulamaz
Şiir:
Kime cem'iyvet-i esbâb-ı serâser bulamaz
Câm-ı billûr bulursa mey-i ahmer bulamaz

Meş'al-i mihr ile geşt etse f elek dünyâyı
Bir dahi sencileyin mâh-ı münevver bulamaz

Sen bulursun yine Râgıb gibi şeydâ amma
O senin gibi cefâ pîşe sitemger bulamaz



Açıklama: vezni: fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilâtün fe’ilün

[Hacker]

Kâmî

Hayatı: Edirnelidir. Edirneli Efendi ya da Kâmî Efendi diye tanınır. Döneminde oldukça şöhret bulmuş hattâ Nâbî'den sonra döneminin en büyük şairi olarak bilinmiştir. Kaynaklar iyi bir öğrenim gördüğünü, İstanbul'a gelerek orada müderris olduğunu kaydederler. Babası tarikat şeyhlerinden olduğu için tasavvufa yakınlığı ve ilgisi vardır. Kâmî'nin nükte ve hiciv yanının olduğu kaynakların verdiği bilgiler arasındadır.

Eserleri: Dîvân, Tuhfetü'l-Vüzerâ, Fîruz-nâme, Âsaf-nâme.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.

[Hacker]

Nahîfî

Hayatı: 18. yüzyılın birinci yarısında yaşamış olan Nahîfî'nin asıl adı Süleyman'dır. İstanbul'da doğmuştur. İyi bir eğitim gören Nahîfî, Mevlevî tarikatına girmiş, memuriyeti gereği Osmanlı ülkesinin pek çok yerini görmüştür. İbrahim Paşa'nın tercüme komisyonunda da yer alarak önemli bir tarihi eser olan Habîbü's-Siyer'i Farsçadan tercüme etmiştir. Nahîfî, şairliğinin yanı sıra âlimliği ve hattatlığı ile de ün kazanmıştır.

Eserleri: Mesnevî Çevirisi, Mevlid, Mirâciyye, Hicret-nâme.

Kaynak: Mengi, Mine, Eski Türk Edebiyatı Tarihi, Akçağ Basımevi, Ankara 2002.


Şiirleri: Göz gördü gönül sevdi seni ey yüzü mâhım (gazel)

[Hacker]

Şair: Nahîfî
Türü: gazel
Başlık: Göz gördü gönül sevdi seni ey yüzü mâhım
Şiir:
Göz gördü gönül sevdi seni ey yüzü mâhım
Kurbânın olam var mı benim bunda günâhım

Âşıklığıma şâhid-i âdil mi değildir
Evzâ-i hazînimle garîbâne nigâhım

Memnûn-ı visâl eyle beni gel kereminle
Yansın hased âteşlerine baht-ı siyâhım

Ey seng dil etmez mi senin kalbine te’sîr
Hârâları hâkister eden âteş-i âhım

Bir bağrı yanık âşık-ı mihnet-zededir dil
Ağlatma Nahîfî kulunu cevr ile şâhım



Açıklama: vezni: mef’ûlü mefâ’îlü mefâ’îlü fa’ûlün