BIOS GÜNCELLEME İÇİN İPUÇLARI!

[By_Letsturn]

BIOS güncellerken işinize yarayacak şöyle birkaç ipucundan bahsedelim.
BIOS güncelleme işleminden önce, BIOS güncelleme programı sizlere: "Kardeşim, bu dosya sizin sisteminizle uyuşmuyor" gibisinden bir mesaj verirse, eğer güncellemek istediğiniz dosyanın doğruluğundan eminseniz, BIOS güncelleme programınızın (flash programı) sürümü tutmuyor olabilir, daha günceli ile deneyin.
Bazı anakartlarda, BIOS güncelleme işleminden önce CPU Level1 ve CPU Level2 önbelleklerin BIOS'dan [Disabled] edilmesi önerilir. Zira L1 veya L2 önbellekte kalan bilgiler BIOS kopmasına neden olabilir ve BIOS'unuz kullanılmaz hale gelebilir.
Intel marka Flash ROM'a sahip bir anakartın BIOS'unu güncellerken, BIOS güncelleme esnasında bununla ilgili bir hata görebilirsiniz. Bu bir problem değil. Intel FLASH ROM'ların yapısından kaynaklana bir özellik. Intel marka FLASH ROM'ların Boot Block bölgesi yazma korumalı olduğundan bu mesaj belirir. Boot Block, sisteminizin açılması için gereken birkaç ufak bilgi içerir ve güncellenmesi gerekmiyor.
BIOS'un güncellendiğini nasıl anlarım? Böyle bu soru çoğumuzun aklına gelmiştir. Çoğu anakartta, "AWARD Moduler BIOS V.6.00 , copyright xxxx" yazan yerin hemen altında sırasıyla şu ifadeler bulunur:
Anakart Modeli - BIOS Versiyonu
Mesela, Asus CUSL2 anakartta BIOS güncelleme öncesi "ASUS CUSL2 ACPI BIOS Revision 1001" yazarken, BIOS'u güncelledikten sonra, "ASUS CUSL2 ACPI BIOS Revision 1002" yazdı. İşte buradaki 1002 rakamı, benim BIOS'u güncellediğimi gösteriyor. Intel anakartlarda ise, en üstte bu versiyon belirtilir. Dediğimiz gibi, ifade standarttır: Anakart Modeli - BIOS Versiyonu. Eskisi ile yenisin karşılaştırdığınızda hemen olayı anlayabiliriz.
Sık sorulan sorulardan biri şu: Mevcut BIOS sürümünüz üzerine birden fazla güncelleme çıkmış. Çıktıkları sırayla üst üste hepsini mi yüklemek gerekiyor, yoksa sonuncusunu yüklemek yeterli mi? Sonuncusunu yüklemek yeterli, BIOS güncellemesi bir yama değildir, her biri tek başına birer sürümdür. Ancak bazı BIOS'larda (örneğin Medallion BIOS'larda) güncelleme sonrasında yeni özelliklerin geldiğini (yani güncellemenin yapıldığını), aynı zamanda bazı seçeneklerde önceden elle seçtiğiniz ayarların da sıfırlanmadığını, aynen seçtiğiniz şekilde kaldığını görürsünüz. Yani bazı BIOS güncellemeleri önceki sürümün ayarlarını da aklında tutup yeni sürüme aktarabilirler.
Ezberci olmayın! Anakartınızın üreticisinin talimatlarına uymanız sizin yararınıza olacaktır. Dikkat etmediğiniz en ufak bir nokta, size sorun yaşatabilir. Dolayısıyla okuyun.

ANAKARTIMIN MARKASINI VE MODELİNİ NASIL ÖĞRENİRİM?
BIOS güncelleme işlemini anakartımızın markasına ve modeline göre yaptığımız öğrendik. Peki, ya anakartımızın markasını ve modelini bilmiyorsak?
Satın aldığımız sistemin özelliklerine bakarız ve hiçbir şeyin yazılı olmadığı görülür. Aslında en kısa yoldan size önereceğimiz yol, kasanızın içini açıp, anakartın üzerinde isim aramak olacaktır. Bazı üreticiler, anakartın üzerine marka yerine bazen model yazabiliyorlar. Dolayısıyla markayı anlamak güçleşiyor. Bazı sistemlerde ise kasanın açılması, sistemi garanti dışı bıraktığından, kullanıcının kös kös oturup birisinin çözüm sunmasını beklemekten başka çaresi kalmıyor. Ama, biraz çaba ile, kasanızı açmadan anakartınızın markasını ve modelini nasıl öğreneceğinizi gösteriyoruz!
Peki bu nasıl olacak diye sorarsanız, açıklarız. Aslında mantığı gayet basit. Anakart üreticilerini, kullandığı AWARD ve AMI BIOS'lar sayesinde anlıyoruz. PC'nizi açtıktan sonra RAM'ınızın sayıldığı ekran iken Pause tuşuna basarak ekrandakileri inceleyin. En altta, ilk bakışta vasıfsız gibi duran bir ton rakam-harf bulunuyor. İşte her üreticinin kendine has bir id(kimlik) numarası bulunuyor. Her üreticinin kimlik numarası farklı ve bu numara aşağıda vasıfsız gibi duran bir dizi rakam ve harfin içerisine gizlenmiştir.
Fakat günümüzde çıkan son model anakartlarda, bu işlemlere fazla gerek kalmıyor. Markalı bir anakart aldıysanız, POST ekranındayken, anakartınızın markası ve modeli çok açık bir şekilde meydandadır. Örneğin Asus CUSL2'nin BIOS ekranı gibi.
Fakat çoğu anakartta, kodlar yer alıyor. Biz bu kodları kullanarak anakartımızın markasını bulacağız ya da bulduracağız.
Dikkat ettiyseniz, bulduracağız dedik. CTBIOS adlı bir program, eğer AWARD BIOS'lu bir anakarta sahipseniz, bu kodları kendisi analiz ederek, anakartınızın markasını sizlere söylüyor. Ama modelini söyleyemiyor. Olsun, anakartın markasını bulmak önemli olan; her üreticinin sayfasında, anakartın modelini nasıl bulacağınız ile ilgili bilgiler yer almakta. Bu programı ctbios.zip linkine tıklayarak çekebilirsiniz. Anakartımızın markasını nasıl bulacağımıza gelelim şimdi. Award BIOS'lar için, altını çizip 1 diye işaretlediğimiz yerde yazan yazıya bakın bakın: CUSL2. Çoğu anakartta, bunun yerine, 6A6LJE19C şeklinde bir ifade yer alır. Buradaki ilk 5 karakter, yani 6A6LJ anakartta kullanılan yongaseti hakkında bilgi verir. Bundan sonraki 6. ve 7. karakterler ise, yani E1, anakartınızın üreticisinin kod adını taşımaktadır. Örneğin E1, ECS'yi temsil ediyormuş. Son 2 karakter işimize yaramıyor. Bu kodlar her anakartın üreticine göre farklılık gösterir. Siz kendi anakartınızdaki bu kodu edindikten sonra [Bu Linki Görüntüleyebilmeniz İçin Üye Olmanız Gerekiyor. ] adresine giderek, BIOS String ID bölümüne bu kodu yazacaksınız ve sonuca ulaşacaksınız.
Bazı anakartlarda, 2 nolu işaretlediğimiz yerde, Kuzey ve Güney Köprüsü bilgileri yer almakta. Ama i815, i820 gibi hızlandırılmış mimariyi kullanan yongasetli anakartlarda yongasetinin ismi yer alır.
3 nolu yerde ise, bazı anakartlarda şu mantık işleniyor: Anakart Modeli - BIOS versiyonu. Örneğin, 6BXC V.2.9 şeklinde. 6BXC burada model, V.2.9 ise kullanılan BIOS'un sürümünü belirtiyor. Bu anlattıklarımız, AWARD BIOS'u kullanan anakartlar için geçerliydi. AMI BIOS kullananlarda ise durum pek farklı değil. Yine, POST Ekranında en altta duran gereksiz rakam ve harflerden yararlanıyoruz. 1991 yılından sonra çıkan ve AMI BIOS kullanan anakartlarda, şöyle bir ifade olmalı: 51-0102-zz1526-0010111-071595-XXXX-XXX-X. Altı çizili olan rakamı, [Bu Linki Görüntüleyebilmeniz İçin Üye Olmanız Gerekiyor. ] adresine giderek, BIOS String ID bölümüne yazarak sonuca ulaşıyoruz.
Phoenix BIOS'da ise böyle bir tanımlamak için kod barındırmıyor.
Son olarak, anakartınızın markasını ve modelini öğrendikten sonra yapacağınız işlem artık çok basit. Yukarıda verdiğimiz adresten ID Stirng'e göre sonuçlarınız adlığınızda, size bu markanın Web sitesi adresini de verecektir. Anakartınızın üreticisinin Web adresine gidip, ürünler bölümünden sizin anakartınız ile olan ilgili sayfaya gitmek. Oradan, anakartınızın nasıl bir şey olduğunu öğrenin; yani slot yapıya mı, yoksa soket yapıya mı sahip? Intel mi yoksa VIA yongasetli mi?
Bunları öğrendikten sonra, anakartınızın üreticisinin BIOS sayfalarından, anakartınız için olan BIOS dosyalarına ulaşabilirsiniz.

BIOS KURTARMA
Hay Allah, BIOS güncelleme sırasında bir sorun oldu. Sistem açılmıyor. Ne yapmalı? Heyecana kapılmadan, "Meşru zeminde çözüm tükenmez!" lafından ilham alarak çözüm arayışına girmekten başka çare yok. İşte biz size, yapabileceğiniz yöntemleri şöyle bir anlatalım. Ama sonda söylememiz gerekenleri başta söyleyelim: Bu anlatacağımız işlemler, anakart markasına göre değişebilir. Zaten eğer anakartınız için bir kurtarma yöntemi var ise, bu işlemler anakartınızın üreticisinin Web sitesinde, kıyıda köşede belirtilir. Lafı fazla uzatmadan hemen konuya girelim.
Önce şanslı kullanıcılardan başlayalım. Intel Flash ROM'lu anakarta sahip kullanıcılar, biraz şanslı.Zira, Intel Flash ROM'un Boot Block denilen bölge için yazma korumasına sahip. Boot Block, çok kaba bir tabirle, bilgisayarınızın açılabilmesi için bir takım algoritmalara sahip, BIOS yongasında çok ufak bir yer kaplayan sistemcik. Dolayısıyla aslında bu bölümün güncellenmesi gerekmiyor. Intel, kendi ürettiği Flash ROM'larda (BIOS yongası diyebiliriz ) bu boot block koruma özelliğini koymuş ve bu Flash ROM'u kullanan anakartlarda, BIOS güncellemesi sonucunda sorun yaşama ihtimalinin yok denecek kadar az. BIOS güncelleme esnasında elektrikler gitti diyelim. BIOS'unuzun Boot Block bölümü hasar görmediğinden, bilgisayarınız yine açılacaktır ve güncelleme işlemini tekrardan yapmanız istenecektir. Çünkü, BIOS güncelleme olayının ilk bölümünde, BIOS yongasındaki bilgiler silinir, ikinci adımda ise bilgiler tekrar yazılır. Yani yarıda kalan işlem sonucunda tekrar BIOS güncelleme yapmazsanız, olmaz. Örneğin Intel, kendi anakartlarında doğal olarak Intel Flash ROM'ları kullanıyor ve eğer BIOS güncelleme esnasında bir sorun yaşarsanız, uygulayacağınız bir kurtarma prosedürünü sizlere sunuyor. Bunu kısaca anlatalım:
1. Intel anakartların üzerindeki "flash recovery" olarak tanımlanan jumper'ı bulun ve recovery (kurtarma) pozisyonuna getirin.
2. Yukarıda, Intel anakartlar için hazırladığımız disket ile sistemi açın.
3. O da ne?Görüntü yok. Olsun biz işimizi kasa speaker'ı ile halledeceğiz. Bip sesi duyduğunuz anda Disket Sürücünüzün ışığı yanıyor ise, işlem başlamıştır demektir. Floppy ışığı söndüğünde işlem bitmiştir.
4. Sistemi kapatın ve jumper'ı eski konumuna getirin.
5. Sisteminizi tekrar açaraktan, tekrar Güncelleme işlemine başlayın.
Intel anakartlarda kurtarma prosedürü böyle. Anakartınızın üreticisinin Web sitesine gidip, sizin anakart Intel Flash ROM kullanıyorsa, kurtarma prosedürlerine göz atmanız mümkün olabilir.
Şimdi anlatacağımız çözüm ise, AWARD BIOS kullanan bir çok anakart kullanıcıları için geçerli olacak bir çözüm (Asus hariç). Bu çözüm bir çok anakart üreticisinin Web sitesinde açıklanan bir çözüm fakat genelde doküman okumakta biraz zorluk çektiğimizden bu tür ince ayrıntıları genelde es geçeriz. Geçenlerde, ANet haber sunucusunda, bir arkadaş tarafından gündeme getirildi bu yöntem. Zaten bu yöntemi kullanarak, bazı anakart üreticileri BIOS güncelleme işlemini yapmamızı öneriyorlar (örneğin Abit ve MSI). AWARD BIOS'a sahip anakartlarda işe yarayan bir kurtarma olayı otomatikleştirilmiş bir olay. Şimdi adım adım bu olayı anlatarak, sizlere bunun çalışma mantığından bahsedelim.
BIOS güncelleme sırasında, elektrik kesilmesi gibi bir sorun oluştu ve bilgisayarınız açılmaz hale geldi. Heyecanlanmadan, Internet erişimi olan başka bir bilgisayar buluyoruz ve işlemlere başlıyoruz. (Award BIOS'a sahip anakartlar için - Asus hariç )
1. İlk olarak bir sistem disketi yaratmanız gerekiyor: format a:/q/s
2. Anakartınızın üreticisinin Web adresine gidin ve sizin anakartınız için olan yeni BIOS dosyasını indirin. AWDFLASH programını da indirin. AWDFLASH programını ve BIOS dosyasını (BIOS dosyası sıkıştırılmış ise açmanız lazım) diskete kopyalayın. Ve sisteminizdeki Autoexec.bat dosyasını da diskete kopyalayın. Şimdi Disket Sürücünün içindeyken, Autoexec.bat dosyasına sağ tuş tıklayıp düzenle deyin. Autoexec.bat içerisindeki tüm satırları silin. Ve şunları yazın:
A:\AWDFLASH dosya_adı.xxx /SN /PY /CP /CD /CC
Örneğin:
A:\AWDFLASH W6334VMS.bin /SN /PY /CP /CD /CC
Sonda olan parametrelerin ne anlama geldiğini geride kalan sayfalarda bahsetmiştik. Biz bu arada AWRDFLASH programının AWDFLASH.EXE şeklinde bulunacağını varsayarak, AWDFLASH yazdık. Ama AWDFL770 gibi isimlerle de bulunabilir. Çektiğiniz AWARD BIOS güncelleme programının ismine göre, verdiğimiz komut satırını değiştirmemiz gerekiyor. Örneğin:
A:\AWDFL770 w6334VMS.bin /SN /PY /CP /CD /CC
Autoexec.bat dosyası içindeki değişiklikleri yaptıktan sonra, bunu kayıt edin.
3. Bu disket ile, BIOS'u rahmetli olan anakartın takılı olduğu sistemi açıyoruz. Ekrana görüntü gelmeyecektir. Bip sesiyle beraber, Disket Sürücü ışığının yanmasıyla işlem başlayacaktır. 1,5 - 2 dakika arası sürecek bir işlemden sonra, disket sürücünün ışığı sönecektir. Ve sistemi artık başlatabilirsiniz!
İşlemimiz gayet basit. Sadece BIOS'un, disket içindeki AWDFLASH programının kullandığı parametreleri anlayarak, siz hiç elleşmeden, BIOS otomatik olarak güncelleme işlemini yaptı. Ama dediğimiz gibi; bu yöntem her anakartta çalışmıyor. Ben Abit BP6 anakartta denedim, çalıştı.GigaByte anakartlarda da çalıştığını duyduk. MSI ve SOYO, bir sorun olduğunda bu yöntemi öneriyor.
Bu anlattıklarımız AWARD BIOS'lu anakartlar için geçerliydi. Peki AWARD BIOS'a sahip ASUS anakartlarda bu durum ne alemde? Bu soruyu da cevaplamaya çalışalım.
Daha önce bahsettiğimiz gibi, ASUS, kendi anakartlarındaki BIOS güncelleme işlemini yapabilmemiz için AFLASH programını bizlere sunuyor. Kilit nokta şu: AFLASH programını çalıştırdığınızda, karşınızda duran ikinci seçenek: "Update BIOS Including Boot Block and ESCD" Bunun Türkçe'si şu: "Boot Block ve ESCD dahil BIOS'u güncelle". Boot Block'un sistemin boot edebilmesi için gerekli olduğunda bahsetmiştik. Öyleyse, Asus Anakartların BIOS'unu güncellerken bir sorun çıkarsa, Boot Block'un zarar görmüş olması ihtimaller arasında. O zaman sisteminiz açılmayacak anlamına gelir. Tabii her zaman böyle olacak diye bir kaide yok. Boot Block gerekli olduğu vakitlerde güncelleniyor. Eğer şanslı gününüzde iseniz, Boot Block'a zarar gelmemiştir ve PC açılır. Zira, ANET haber gurubunun sürekli müdavimlerinden olan bir arkadaş, ASUS P3V4X anakartının BIOS'unu güncelledikten sonra, AFLASH programı "Data Compare Failure" şeklinde bir hata vermiş. PC'yi yeniden başlattığında, sistem sorunsuz açılmış. Zaten, bir tane kesintisiz güç kaynağına sahip olsanız, öyle çok uğraşmanız gerekmiyor. Zira güncelleme programı hata verirse, yükleyin eski BIOS'u gitsin.
Lafı fazlaca dolamadan AMI BIOS'a gelelim. AMI BIOS'lar için genelde ortak bir kurtarma yöntemi var. Bu yöntemin çalıştığını bildiğimiz anakart markaları şunlar:
MSI, Shuttle, Tyan.
1. AMI BIOS'u olan anakartınızın markasına ve modeline göre, anakartınızın üreticinizin adresinden yeni BIOS dosyasını çekin. Bu dosyanın ismi şuna benzer bir şey olur: A54MS10.ROM
2. Bu dosyanın ismini, AMIBOOT.ROM olarak değiştirin. Sonra bunu boş bir diskete kopyalayın.
3. Diskete sistem dosyalarını transfer ETMEYİN. Diskette sadece ve sadece AMIBOOT.ROM dosyası olacak. Açılmayan sisteme bu disketi koyduktan sonra, CTRL ve HOME tuşlarını nasılı tutarken sistemi açın. Disket Sürücünün ışığı yandıktan sonra elinizi bu tuşlardan çekin.
4. Sistem, BIOS güncelleme olayını yaklaşık 35-40 saniye içinde bitirecek. İşlem bittiğinde birkaç bip sesi çıkacaktır. Daha sonra sisteminizi açabilirsiniz!
BIOS kurtarma olayları genel hatlarıyla böyle. Sizin anakartınızda bir sorun olduğunda, anakartınızın üreticisinin Web sayfasına gidip, kurtarma prosedürlerine bakıyorsunuz. Genelde bizim anlattıklarımız geçerlidir; farklı bir prosedür var ise onu uygulamak lazım. Bunlardan hiç biri işinize gelmezse, biraz eliniz BIOS yongası söküp takmaya yatkın olacak. Şimdi bu yöntemi de burada anlatırsak, yazı uzayıp gidecek. Sizi iyisi mi şu adrese gidin: [Bu Linki Görüntüleyebilmeniz İçin Üye Olmanız Gerekiyor. ]
BIOS terfisi ile son olarak sarf etmek istediğim cümleler ise genelde nasihat niyetinde olacak. Sakın ola ki, anakartınızın kitapçığında, Internet sitesindeki uyarılar uymadan BIOS güncelleme olayına girişmeyin. Sadece gerektiği zaman güncelleme yapın. Fantezi olsun diye BIOS güncelleme yapmak mantıklı değil. İngilizce'niz iyiyse, birazda deneyime sahipseniz, işin altından çok rahat bir şekilde kalkarsınız. Acemi arkadaşlar ise olayı yavaştan almalı ve yanlarında şöyle işin ehli birisi olmadıkça BIOS güncelleme olayına pek bulaşmamalı.
PERFORMANS-STABİLİTE İÇİN BIOS AYARLARI
BIOS güncelleme olayını bitirdik gibi. Şimdi ise, BIOS'dan yapacağımız ayarlar ile, bilgisayarımızı açılışını, performansını ve stabilitesini nasıl arttıracağımızdan bahsedelim.
Genelde çoğu kullanıcı BIOS ayarlarına dokunmayarak, sistemin açılışını ve performansını frenliyor ve bunun farkında değil. Tabii bu hızlandırmayı tek bir ayarla yapmıyoruz. Toplu halde birkaç değişiklik yapınca, performans farkını hissedebileceksiniz.
Ekim ayında, Levent bazı BIOS ayarlarında bahsetmişti. Biz o ayarlara burada da yer verelimde toplu halde bulunsun.
IDE AYGITLARINIZ ÖNCEDEN TANIMLAYIN
Standart CMOS Features (MAIN MENU) bölümüne girdiğinizde IDE kanallarına bağlı olan aygıtların tanımlamasını yapabiliyorsunuz. Normalde her IDE kanalı için ayar AUTO şeklindedir. Auto ayarındayken, bilgisayarınız her açılışta her kanalda aygıt olup olmadığını kontrol edecek ve sistemin açılma hızın yavaşlatacak. Örneğin, Primary Master kanalına Sabit disk, Secondary Master kanalına DVD sürücü bağlı ise ve diğer IDE kanallarında aygıt bağlı değil ise, kullanılmayan IDE kanalının üzerine gelip, Enter'a basın ve seçeneklerde [None] ayarını seçin. IDE aygıtlarının bağlı olduğu kanalların üzerine gelip, Enter'a bastığınızda aygıtlar otomatik tanır. İşin özü, olmayan donanım aranmasın.
SAHİP OLDUĞUNUZ ÖZELLİĞİ ETKİN; SAHİP OLMADIĞINIZI İPTAL EDİN
BIOS'larda genelde, kullanıcı sorun yaşamasın diye bazı ayarlar genelde hep [Auto] şeklinde gelir. Ama, bu her zaman hayırlı bir şey değildir. Çünkü bir ayar [Auto] yapıldığı zaman, ilgili port/kanalda aygıt olup olmadığına bakılır ve sistem açılış hızı yavaşlar. Örneğin, BIOS'larda bulunan, USB Function (USB özelliği) [Auto] olarak gelir. Eğer USB aygıtınız var ise bu ayarı [Enabled] yapın. Zaten var olan donanımı neden arasın ki? Eğer USB aygıtınız yok ise, [Disabled] yapın. Aynı kural PS/2 Mouse, USB Keyboard Support özellikleri için de geçerli. PS/2 Mouse'a sahipseniz, [Enabled] yapın; sahip değilseniz [Disabled].
Diğer taraftan, ECC belleğe sahipseniz, ADVANCED CHIPSET FEATURES menüsünden Memory Parity/ECC Check ayarını [Enabled] yapın; sahip değilseniz [Disabled] yapın. Eğer ECC belleğe sahip olmayıp, bu ayarı [enabled] yaparsanız, bellek performansınızda bir düşüş yaşarsınız.
İŞLEMCİ TAMPON BELLEKLERİ AÇIK OLSUN
İşlemcinin performansını belirleyen ve etkileyen en önemli faktör kuşkusuz 1. ve 2. seviye tampon belleklerdir. Hatta sırf bu yüzden, 2. seviye tampon belleğe sahip olmayan ilk Celeronlar hiç sevilmemişti ve MMX işlemcilere göre pek bir performans artışı getirmemişti. Ama 2. seviye tampon belleğe sahip Celeronlar çıkınca, aynı hızdaki P-II'lerin tozunu attırmaya başlamıştı. Uzun lafın özü; İşlemci Tampon bellekleri, performansta önemli paya sahiptir. Eğer işlemcinizin yapısında 1. ve 2. seviye tampon bellek var ise, ki şu anda bütün işlemcilerde var, ADVANCED BIOS FEATURES menüsünden, CPU Internal ve External Cache ayarları [Enabled] olmalı. Eğer eski tip, yani 2. seviye tampon belleğe sahip olmayan bir Celeron işlemciye sahipseniz, CPU External Cache [Disabled] olmalı. Ama CPU Internal Cache, yani 1. seviye tampon bellek yine [Enabled] olmalı.
Aynı bölümde olan "CPU Level2 ECC Checking" ayarının durumunu ne olacak diye bir soru aklımıza gelir. Anakart üreticilerinin bazılarını bunun [Enabled] olması gerektiğini söylerken, bazıları [Disabled] olması gerektiğini savunur. Bizce, stabilitenin performanstan ağır bastığı bir durum olarak, bu ayarın [Enabled] kalmasını tavsiye ediyoruz.
POST EKRANI ÇABUK GEÇSİN
BIOS ayarlarını hiç kurcalamadıysanız, bilgisayarınız POST ekranında iken,bellekleri 4 kere sayar ve siz de bekle Allah'ım bekle olursunuz. BIOS'da ADVANCED BIOS FEATURES bölümünde bulunan Quick Power ON Self Test ayarını, [Enabled] yaparsanız POST ekranında bellekler sadece 1defa sayılacak ve bazı donanım kontrol rutinleri es geçilecektir. Dolayısıyla sistemin açılışında ciddi bir zaman kazancı elde edersiniz.
AÇILIŞI GECİKTİRMEYİN!
ADVANCED BIOS FEATURES bölümünde, first boot device ( birincil boot aygıtı ) olarak, [HDD-0]'ı seçerseniz, açılışı bir miktar hızlandırmanız söz konusu olabilir. Zira, birincil boot aygıtı olarak Disket Sürücü veya başka aygıt seçilirse, ilk başta onlar kontrol edileceğinden sistemin açılma süresi uzar. Sistemi disketten açmanız gerektiğinde ise, yine aynı yere gelerek, birinci boot aygıtı olarak [Floppy]'i seçersiniz.
Bir diğer ayar ise, Init Display First Ayarı. Ekran kartınız PCI ise bu ayarı [PCI/AGP] yapın. AGP kullanıyorsanız [AGP/PCI]. Sistem açılırken diğer veriyolunu kontrol etmesini bu şekilde önleyebilirsiniz.
İŞLEMCİNİZE PERFORMANS DOPİNGİ
Yeni BIOS'ların sadece bazılarında bulunana "In Order Queue Depth" ayarı ile CPU, komutları işlemden önce kaç tane komutun kuyruğa alınabileceği ayarlanabiliyor. 4 olarak kalması performans olarak önemli bir avantaj sağlayacaktır. Bazı anakart üreticileri, yeni BIOS güncellemelerinde bu ayarı BIOS'a dahil ediyor.
KULLANMADIĞINIZ AYGITLARI İPTAL EDİN
Günümüzde bazı anakartlar, bütünleşik ses ve(ya) ekran kartları ile geliyor. Genelde bu bütünleşik aygıtları pek kullanmayız. Eğer kullanıyorsanız, ona diyecek sözümüz yok. Ama kullanmıyorsanız, BIOS'da "Integrated Peripherals" veya "Advanced I/O Configuration" bölümünde Onboard PCI Audio/Modem ve Onboard VGA ayarlarını [Disabled] konumuna getirin. Hem bu aygıtların sistem kaynaklarını tüketmesini engellerseniz, hem de olası çakışma riskini azaltmış olursunuz.
BELLEKLERİNİZE MAKSİMUM PERFORMANS
VIA KT133/KX/Apollo Pro 133(A) Kullanıcıları için: Güncel VIA yongasetlerinde alışık olmadığımız bir özellik dikkati çekiyor: Bellek hızını, FSB hızıyla asenkron çalıştırabiliyorsunuz. Örneğin, FSB hızının 66 MHz iken, bellekleri 100 MHz de çalıştırabilme olanağınız var. Bu ayarı Advanced Chipset Features bölümünde bulunan DRAM Clock ayarıyla yapıyorsunuz. (AWARD Medallion BIOS'da bu ayar, Advanced bölümünde bulunan System/SDRAM Frequency Ratio ayarıyla yapılıyor.) Sisteminiz 66 MHz FSB ile çalışıyorsa, bellek hızını maksimuma taşımak için bu ayarı [+33MHz] ayarına getirin. Böylece bellekleriniz 100 MHz'de çalışacak. Aynı şekilde eğer sisteminizi 100 MHz FSB'de çalışıyorsa, eğer bellekleriniz kaliteli ise, maksimum bellek performansı için bu ayarı yine [+33MHz] konumuna getirin. Eğer sisteminiz 133 MHz FSB ile çalışıyorsa, [+33MHz] seçeneğini seçemiyorsunuz. Eğer sisteminizi 133 MHz de çalışırken sık sık bellek hatası oluşuyorsa, bu ayarı [-33MHz] konumuna getirerek bu sorunu halledebilmeniz mümkün.
i815 yongasetli anakartlarda bu ayar o kadar ayrıntılı değil: sisteminiz 66 MHz FSB hızında çalışırken, bellekleriniz 100 MHz de çalışıyor. Sistem 100 MHz FSB'de iken, bellek hızlarını 133 MHz'e çıkaramıyorsunuz. Ama sisteminiz 133 MHz'de iken bellekleriniz 100 MHz'e indirebiliyorsunuz. Eğer belleğinizi 133 MHz' dayanamıyorsa, i815 yongasetli anakart bu ayarı ile size şans tanıyor.
Bütün güncel yongasetlerini taşıyan anakartların BIOS'unda bulunan, kullandığınız SDRAM'ların zamanlamaları ile ilgili ayarlar da performans konusunda önemli paya sahip. Bellekler adresleme işlemleri CAS Latency Timer, RAS to CAS Delay, RAS Precharge time şeklinde ayarlarla birbirinden ayrılırlar. Bunların hepsi gecikme ve(ya) tekrar şarj süresini belirliyor. Yani bu ayarlar için seçilen değerler ne kadar küçükse o kadar iyidir. Ama bütün bellekler aynı değildir. Farklılık gösterir. Bu ayar için iki seçenek vardır: 2 ve 3. En iyi belleğin bu zamanlamaları sırasıyla 2/2/2'dir. Tabii, bu tür belleği ülkemizde nerede buluruz da bir soru işareti. Peki kendi belleğinizdeki bu zamanlamaları nerden bileceksiniz? Eğer kalitesiz olmayan bir bellek türüne sahipseniz, üzerinde SPD yongası bulunacaktır. Eğer BIOS'da SDRAM Configuration menüsünde [By SPD] şeklinde bir ayar varsa, bellek üzerinde bulunan SPD entegresinden bilgiler okunacaktır. O konuda rahatsınız. Fakat her anakartta [By SPD] ayarı bulunmuyor. Ayarları denemek lazım. İlk başta 2-2-2 yapın. Olmazsa 3-2-2. Sorun çıkarsa, 3-3-2 ve yine sorun çıkarsa mecburen 3-3-3 ayarını kullanacaksınız. VIA yongasetli bazı anakartlarda bu ayarlardan sadece CAS Latency ayarı bulunuyor. SDRAM Cycle Length şeklinde bir ifadeyle de karşılaşabilirsiniz. Bu ayarı 2 olarak deneyin. Sorun çıkarsa tekrar 3'e dönersiniz. Son olarak, bazı anakartlarda bulunan SDRAM MA Wait State ayarını [Fast] yapma önerisinde bulunacağız. Sorun çıkarsa [Normal] ayarına dönersiniz.